Tuczno. Archeologia architektury. Ratusz

Będzie trochę przydługawo, ale za to dużo obrazków i trochę informacji.

Jeśli ktokolwiek posiada jakieś skojarzenia związane z Tucznem, to zapewne w pierwszej kolejności jest to zachowany zamek, należący kiedyś do rodu Wedel-Tuczyńskich. Budowę zamku rozpoczęto od jego prawego skrzydła, prawdopodobnie ok. 1338 roku. Historia zamku i rodu władającego posiadłościami w rejonie Tuczna jest na tyle ciekawa, że nie pozostaje nic innego jak odesłać do opracowania Bolesława Janikowskiego, które dostępne jest tutaj. Naprawdę warto przejrzeć całą stronę, jeśli ktoś interesuje się historią tej okolicy.

Zamek w Tucznie. Widok od strony północnej. Fot. Dariusz Pstuś © 2014
Tablica informacyjna na terenie zamku. Fot. Dariusz Pstuś © 2014

Zabudowania Tuczna to nie tylko zamek i znajdujący się nieopodal kościół. Niestety o pozostałościach rynku przypomina dziś wyłącznie duże połacie bruku z samotną wyspą na środku – miejscem gdzie wcześniej znajdowała się ewangelicka świątynia. Samo miasto nie uległo zniszczeniu w czasie działał wojennych w lutym 1945 roku. Podobno stało się krótko po tych wydarzeniach w skutek celowych działań czerwonoarmistów. Fakt istnienia niespalonej jeszcze zabudowy odnotowują zdjęcia lotnicze miasta z 20 lutego 1945 roku. Prawdopodobnie cegły pozyskane z rozbiórki budynków przeznaczono na odbudowę kraju.

Widok na dawny rynek w Tucznie. Na pierwszym planie centralne miejsce placu, gdzie do lat 40-tych XX w. znajdował się kościół ewangelicki. Fot. Dariusz Pstuś © 2014

Ślady dawnego założenia miejskiego na dobre zwróciły naszą uwagę w maju 2014 roku. Wtedy to, przejeżdżając przez centrum Tuczna, zauważyliśmy trwające prace archeologiczne, albo przynajmniej sprawiające takie wrażenie. Przystąpiono wtedy do odkrycia z ziemi i gruzu piwnic jednego z budynków znajdujących się na rogu rynku, na skrzyżowaniu ulic Zygmunta Augusta i M. Konopnickiej. Obecnie pozostałości, jeśli zostały zachowane, znajdują się ponownie ukryte pod ziemią.

Piwnice budynku ratusza w Tucznie. Fot. Dariusz Pstuś © 2014

Cel prowadzonych prowadzonych wtedy prac nie jest nam w dalszym ciągu znany, aczkolwiek dwukrotnie już spotkaliśmy się z opinią, iż w tym miejscu miał lub dalej ma powstać… dyskont spożywczy.
Tym niemniej warto przyjrzeć się temu miejscu z trochę innej perspektywy, czyli zdjęć lotniczych i pocztówek prezentujących wygląd budynku w czasie jego istnienia.

Fragment widokówki niemieckiej przedstawiającej Tuczno. 4historie.pl
Fragment widokówki niemieckiej przedstawiającej Tuczno. 4historie.pl

Przeszukując sieć natrafiliśmy na opracowanie pochodzące ze strony https://www.facebook.com/tucznotutz/ na której znajduje się animacja przedstawiająca historię tego miejsca oraz jego przeznaczenie:
https://www.facebook.com/tucznotutz/videos/2087307424925888/

Budynek pełnił funkcję ratusza, a jego odkryte pozostałości przedstawione są na zdjęciach poniżej. Niestety nie wykonaliśmy wtedy fotografii z myślą o stworzeniu modelu trójwymiarowego odkrytych piwnic. Chętnie wrócimy do tego jeśli uda się zebrać obszerniejszy materiał zdjęciowy. Być może ktoś był bardziej zaciekawiony odkryciem od nas i posiada w swoich zbiorach więcej ujęć? Jeśli tak – prosimy o kontakt.

Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że planowana w tym miejscu budowa jest jedynie nic nie wartą plotką. Negatywny przykład jak postąpiono z takim terenem można znaleźć w nieodległej Człopie, gdzie jakiekolwiek próby rekonstrukcji bądź uczytelnienia reliktów dawnej zabudowy okazałyby się już nie lada wyzwaniem. Tam już niestety spełnił się koszmar i dyskont powstał.

Pozostałości dawnych budowli znajdujących się wokół rynku w Tucznie, po odpowiednim wyeksponowaniu i zabezpieczeniu, mogą stać się ciekawą atrakcją turystyczną. O tyle odmienną od tej którą możemy zobaczyć choćby w Kostrzynie, że zlokalizowaną przy uczęszczanej przez turystów trasie w kierunku Mirosławca czy też Strzalin, gdzie znajdują się pozostałości największego obiektu dawnej Pozycji Pomorskiej (tzw. Wału Pomorskiego) – Werkgruppe „Galgenberg”. O umocnieniach tych informuje znajdująca się z resztą przy placu rynkowym tablica. Warto o niej wspomnieć…

… ponieważ nie sposób podejść do jej treści obojętnie. Jak można przeczytać „Góra Wisielcza powstała w latach 1931-1937 i jest to największa grupa warowna Wału Pomorskiego”. Uwaga, musi być komentarz… Umocnienia Góry Wisielczej faktycznie powstawały od 1931 roku. Ta informacja jest ważna o tyle, że były to pierwsze schrony powstające na Pozycji Pomorskiej w ogóle. Nie wchodziły one jednak w umocnienia tzw. grupy warownej. Grupa warowna „Góra Wisielcza” składa się z kilku obiektów, były to jednak wyłącznie schrony bojowe i obserwacyjne połączone ze sobą komunikacją podziemną i stanowiące jeden „organizm”. Poza tym systemem znajdowały się inne obiekty należące również do fortyfikacji Pozycji Pomorskiej, lecz nie wchodzące w skład grupy warownej – budowane w latach 1931-1937. Sama grupa warowna, a właściwie jeden duży rozproszony obiekt będący największym na Pozycji Pomorskiej B-Werkiem, powstała prawdopodobnie w latach 1936-1937. Samo tłumaczenie nazwy grupy warownej pozostawia nieco wątpliwości. Oryginalna nazwa stosowana w niemieckich dokumentach to Werkgruppe „Galgenberg”, natomiast autorzy niemieckiego tekst przedstawionego na tablicy zaskoczyli nas zupełnie nową nazwą Befestigung „Henkersberg” oraz zapewne tłumaczeniem nazwy Wał Pomorski na Pommernwalls, który historycznie brzmiał Pommernstellung. Zatem trochę komicznie wyglądają nazwy polskie, nijak mające się do nazw historycznych, które następnie przetłumaczono dosłownie (?) na język niemiecki. Można mieć również zastrzeżenie co do informacji, że „ze wzgórz na których znajdują się bunkry rozciągają się piękne widoki”. Szczerze mówiąc mamy cichą nadzieję, że znajdziemy w okolicy „bunkrów” w końcu jakieś wzgórze z wysoką wieżą obserwacyjną, gdzie ponad koronami drzew, jako zdeklarowani „sightseers” magiczne kadry. O samej Górze Wisielczej i jej fortyfikacjach zapewne pojawią się jeszcze wpisy. W tzw. międzyczasie, osobom zainteresowanym tym tematem, polecamy artykuł autorstwa Sascha Sabien, pt. Pozycja Pomorska. Pierwszy etap budowy Pozycji Pomorskiej w świetle dokumentów z Federalnego Archiwum Wojskowego we Freiburgu, który ukazał się w pierwszym numerze naszego czasopisma, w 2015 roku.


Comments are closed.