• Imagen 2
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3
  • Imagen 3

Czasopismo “Cztery Historie” 1/2015

4_HISTORIE_okladka_RGB

 

Po długim okresie oczekiwania, mamy przyjemność przedstawić Państwu kolejny numer periodyku “Cztery Historie”. Motywem przewodnim tego wydania są fortyfikacje.

Format: A4, 130 strony cz-b, papier kreda.

W numerze:

 

Stanisław Kolouszek
Wrocławskie schrony doby PRL

Druga wojna światowa przyniosła niespotykany dotychczas rozwój środków walki, zwieńczony zniszczeniem w błysku atomowego wybuchu Hiroszimy i Nagasaki. Doświadczenia wojenne podkreśliły znaczenie cywilnej obrony przeciwlotniczej, zapewnionej przez fortyfikacyjną rozbudowę terenu. Wrocław otrzymał niejako w spadku po niemieckich mieszkańcach kilkadziesiąt wolnostojących schronów przeciwlotniczych różnych typów, oraz całkiem dobre nasycenie miasta schronami piwnicznymi o dużej nieraz pojemności. Wrocławskie schrony w przeważającej części zostały odremontowane po działaniach wojennych, przewidziano dla nich bowiem nową rolę w systemie Terenowej Obrony Przeciwlotniczej (TOPL). A następnie w Obronie Cywilnej. Problem stanowiły tylko duże obiekty wolnostojące wymagające przede wszystkim niestandardowego wyposażenia, ale też stanowiące dla władz spory problem logistyczny. Rozwój odbudowywanego Wrocławia wymusiły budowę od podstaw wielu budowli schronowych, dziś już w większości zdewastowanych i leżących poza kręgiem zainteresowań nie tylko zawodowych historyków, ale nawet amatorów fortyfikacji. Chociaż obiekty te choćby ze względu na swoją mnogość zasługują na pełniejsze zbadanie.

 

Piotr Leonowicz, Piotr Sadowski, Łukasz Stożek

Fortyfikacje odcinka Bystra-Chabówka z 1939 roku w świetle dokumentów i badań terenowych

Fullscreen capture 2015-05-19 011245.bmp

Polskie fortyfikacje w Beskidzie Zachodnim z 1939 roku należą w naszym kraju jednocześnie do najlepiej  i najmniej poznanych. Źródłem tego paradoksu jest fakt, iż jedynie drobna ich część, zlokalizowana w rejonie Węgierskiej Górki, Krzyżowej i Przyborowa, została zrealizowana (częściowo) i przede wszystkim ona skupiła uwagę badaczy i popularyzatorów wiedzy historycznej. Większość natomiast planowanego założenia obronnego, formująca tzw. odcinek Bystra-Chabówka, po dziś dzień formalnie “nie istnieje”, pomimo że zostały po jego budowie fizyczne ślady. Przełom w badaniach nastąpił w 2012 roku, kiedy to podczas kwerendy w Instytucie Polskim i Muzeum Sikorskiego, Łukasz Stożek dotarł do interesujących opracowań historycznych dotyczących fortyfikacji beskidzkich. Sprawozdanie z wykonywanych fortyfikacji stałych w sektorze Żywiec-Chabówka, sporządzone zostało na polecenie Oddziału III Sztabu Naczelnego Wodza w Wielkiej Brytanii 14 marca 1942 roku. Jego autorem jest major inżynier Stanisław Śliwiński, były szef Kierownictwa Robót Fortyfikacyjnych nr 10 w Żywcu.

 

Tomasz Idzikowski
Twierdza Przemyśl – fort IV “Optyń” 

optyn

Fort IV “Optyń” był ostatnim głównym fortem zbudowanym w Twierdzy Przemyśl. Jednocześnie był jednym z najdroższych dzieł w pierścieniu fortyfikacji. Choć położony w miejscu znacznie mniej narażonym na atak od Grupy Siedliskiej czy północnego fortu twierdzy, był najsilniej uzbrojonym fortem pancernym na prawym brzegu Sanu. Budując go starano się zrekompensować wieloletnie niedoinwestowanie prac fortyfikacyjnych na południowo-zachodnim fragmencie pierścienia twierdzy. Sąsiednie dzieła obronne pochodziły jeszcze z lat 70-tych i 80-tych XIX wieku, od dawna były juz przestarzałe i wymagały daleko posuniętych modernizacji. Fort IV “Optyń”, dzięki dwóm potężnym tradytorom, panował nad przedpolami sąsiednich dzieł, w znacznym stopniu rekompensując ich fortyfikacyjna słabość.

Pierwszy z dwóch zaplanowanych artykułów opisuje kolejne dzieła wybudowane w lokalizacji fortu i szczegółowo skupia się na fazie budowy stałego fortu przypadającej na lata 1897-1900. Choć większość budynków fortu została wysadzona, a następnie rozebrana, dzięki materiałom archiwalnym, szczególnie statystycznemu raportowi z budowy, udało się odtworzyć pierwotne przeznaczenie poszczególnych budynków, proces ich powstawania oraz szczegóły konstrukcyjne.

 

Arkadiusz Woźniakowski
Zastosowanie 4 cm płyty stalowej w niemieckiej fortyfikacji w latach 1932-1936

arkadiusz

Opracowanie opisuje jeden z najstarszych pancerzy niemieckich stosowanych w okresie międzywojennym. Badania przeprowadzone przez Autorów nie dotyczyły wyłącznie samego pancerza, ale przede wszystkim sposobu osadzania go w poszczególnych konstrukcjach schronów. Potwierdziły one hipotezę, iż różnice w sposobie montażu płyt 4 cm występowały nie tylko w zależności od typu budowli, ale także od okresu w jakim została wybudowana . Główny obszar badań stanowiła Pozycja Lidzbarska (Heilsberg-Stellung), lecz ze względu na szerokie występowanie tego typu konstrukcji posiłkowano się również badaniami przeprowadzonymi na Pozycji Pomorskiej (Pommernstellung). Spośród 150 obiektów które wyposażone były w tytułowy pancerz – zachowały się w całości 24. Ogółem wyodrębniono 6 typów sposobu montażu występujących w latach 1932-1936.

 

Sascha Sabien
Pierwszy etap budowy Pozycji Pomorskiej w świetle dokumentów z federalnego archiwum wojskowego we Freiburgu 

Przedstawiane do tej pory w literaturze przedmiotu rozważania, przesuwają datę budowy pierwszych obiektów Pozycji Pomorskiej na rok 1932. Stawiają również jako pewnik częściowe zaprzestanie prac w roku 1933. Autor krytycznie podchodzi do dotychczasowych ustaleń i opisuje początki budowy umocnień wnikliwie analizując dostępne materiały źródłowe oraz zachowane relikty umocnień w terenie. Przedstawia konkretne konstrukcje i powiązuje je z opisami w dokumentach źródłowych.

 

Dariusz Pstuś
Schron dowodzenia na terenie dawnych koszar w Wałczu

walcz

Artykuł omawia niemiecki podziemny schron żelbetowy, znajdujący się na terenie dawnych koszar w Wałczu przy ulicy Wojska Polskiego, będący elementem zespołu fortyfikacji Pozycji Pomorskiej (Pommernstellung). Analiza budowli oparta jest na przeprowadzonej inwentaryzacji, odnoszących się do niej pośrednio dokumentów źródłowych oraz analogiach do innych obiektów powstałych w podobnym okresie (lata 1933-1934), w kontekście rozwoju niemieckich obiektów – zarówno dowódczych, jak i bojowych. W artykule przedstawione oryginalne zostały rysunki techniczne elementów wyposażenia obiektu, takie jak drzwi, pancerz strzelnicy i zamknięcia zaworów wentylacyjnych.

 

Grzegorz Urbanek
Forteczna prowokacja gliwicka

Pod koniec lipca 1932 roku, do wrocławskiej siedziby Abwehry wpłynął materiał z załącznikami w postaci sześciu zdjęć, podany również do informacji Abwehry w Berlinie. Ukazywał on prace nad rzekomymi ziemnymi umocnieniami, powstającymi przy polsko-niemieckiej granicy, na niemieckiej ziemi i zwróconymi przeciw Niemcom. Autorem raportu był szef gliwickiej NSDAP, któremu udało się “przyłapać” robotników w trakcie prac prowadzonych po zmroku. W jego mniemaniu byli to polscy komuniści i w tym kierunku celował artykuł zamieszczony w tubie propagandowej nazistów, “Völkischer Beobachter”, donoszący o polskich stanowiskach artyleryjskich w Gliwicach. Podobne insynuacje zamieszczono w ostrym w swoim przekazie tekście, jaki opublikował kolejny, niewymieniony z nazwy bytomski dziennik narodowo-socjalistyczny, bazując na wiarygodnym źródle, jaki stanowić miała gliwicka policja.

 

Dariusz Pstuś
Niemieckie umocnienia na Wschodzie 1944-1945. Rozkaz rozbudowy z 27 lipca 1944 roku 

Tytułowy rozkaz wydany został przez generała Heinza Guderiana, zaledwie w sześć dni po powołaniu go na stanowisko szefa Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (Oberkommando des Heeres – OKH). Dokument stanowi punkt wyjścia do dalszych badań i przedstawia podstawowe aspekty organizacyjne planowanego przedsięwzięcia. Odnaleziony został w zbiorze akt Grupy Armii “Północ” (Heeresgruppe Nord), gdzie stanowił załącznik do pisma OKH z 3 października 1944 r. Oprócz tłumaczenie dokumentu, przedstawione zostały oryginalne mapy przedstawiający pierwotny przebieg tzw. pozycji OKH. Dodatkowo artykuł wzbogaca niedatowany plan przedstawiający stan zaawansowania budowy fortyfikacji Torunia wraz z rozmieszczeniem obiektów żelbetowych w poszczególnych punktach oporu.

 

Marcin Wichrowski
Stellungsbau. Uwagi o budowie pozycji

Do 1926 r. budowano pod Kostrzynem, Głogowem, Królewcem i Giżyckiem schrony bardzo proste, czasami robiące wręcz wrażenie prowizorki. Obiekty budowane zawczasu na nowych pozycjach miały być jednak znacznie solidniejsze i żywotniejsze, w szczególności oferując załogom wyższy standard ochrony przed ostrzałem artyleryjskim oraz lepsze zabezpieczenie przed atakiem gazowym. Wobec takich wymagań doświadczenia zgromadzone w toku wojny światowej przestały wystarczać. W oparciu o ich ponowną, staranną analizę oraz wyniki testów poligonowych opracowywano zatem nowe wzory budowli fortyfikacyjnych. Potrzebne było jednak również zmodyfikowanie zasad rozbudowy pozycji, bo ich charakter
w porównaniu do “stref oparcia” projektowanych w minionych latach miał się istotnie zmienić. Artykuł, oprócz tłumaczenia całości dokumentu z 1930 roku, zawiera również liczne oryginalne rysunki schronów, których konstrukcje zbieżne są z pierwszym ischronami budowanymi na Pozycji Odrzańskiej (Oder-Stellung) w 1929 roku.

 

Piotr Sadowski
Czołgi w boju. Działania 42. Brygady Gwardii pod Trzcianą i Dobczycami 20-21 stycznia 145 r.

W styczniu 1945 r. 42. Ciężka Brygada Pancerna Gwardii wchodziła w skład sowieckiej 38. Armii 4. Frontu Ukraińskiego. Jednostka składała się z dwóch pułków czołgów IS-2 oraz pułku dział samobieżnych ISU-152. W początkowej fazie operacji zachodniokarpackiej walczyła na południowy wschód od Krakowa. Po przekroczeniu rzeki Dunajec, jej czołgi wzięły udział w końcowej fazie bitwy o skrzyżowanie dróg w Muchówce. Następnego dnia, 20 stycznia 1945 r. 99. pułk ciężkich czołgów gwardii został wysłany do zwalczenia niemieckiego kontrataku. Na granicy miejscowości Trzciana i Ubrzeż (3 km na wschód od Łapanowa) czołgi wpadły w zasadzkę dwóch niemieckich dział szturmowych StuG III, wspierających niemiecką piechotę. Nieprzyjaciela odparto, lecz straty w tej potyczce wyniosły 7 zabitych, 3 czołgi spalone i 4 uszkodzone. 21 stycznia 1945 r. główne siły brygady wspierały natarcie 305. Dywizji Strzelców na Dobczyce. Do wieczora miasto zostało zajęte i uchwycono przyczółek na północnym brzegu rzeki Raba. W walce o Dobczyce brygada miała 9 zabitych, 1 spalony czołg i kilka pojazdów uszkodzonych. Po przekroczeniu rzeki Raba jednostka otrzymała nowe rozkazy i atakowała w kierunku Bielska. Wojnę zakończyła uczestnictwem w operacji praskiej. Działania brygady pod Krakowem są klasycznym przykładem trudności w działaniu czołgów w częściowo zalesionym obszarze pogórza.

 

Franciszek Mirosław Sobkowicz
Pancerze okresu międzywojennego. Kopuła obserwacyjno-bojowa GFM Model 1929

1929

Konstrukcja kopuły obserwacyjno-bojowej model 1929 GFM Typu 1929 typ A (fr. cloche guetteur et fusil-mitrailleur Modele 1929 type A) została opracowana i przyjęta na uzbrojenie armii francuskiej w roku 1930 jako typoszereg pancerzy  stosowanych w dziełach fortecznych. Zadaniem pancerza, zgodnie z pierwotnymi założeniami, była ochrona stanowiska obserwatora artylerii lub piechoty oraz stanowiska ręcznego karabinu maszynowego do obrony bliskiej powierzchni dzieła fortecznego. Kopuła obserwacyjno-bojowa model 1929 była pierwszym pancerzem staliwnym, produkowanym seryjnie w okresie międzywojennym.

 

Jak zamówić?

Czasopismo dostępne jest w sprzedaży, aby zamówić należy dokonać przelewu zgodnie z danymi poniżej:

Cena jednego egzemplarza wynosi 24,90 PLN, przesyłka 5 PLN.
RAZEM
: 29,90 PLN

W przypadku większej ilości egzemplarzy cena wysyłki się zwiększa. Prosimy wtedy o wcześniejszy kontakt w celu uzyskania informacji o dodatkowych kosztach.

 

Wszelkie dodatkowe informacje można uzyskać wysyłając zapytanie pod adres: info@4historie.pl

Przypominamy, iż liczba egzemplarzy jest ograniczona.